BSP, NPT, UNF/JIC və metrik yiv fərqi: düzgün uyğunluq necə seçilir?
BSP yivləri 55°, NPT, UNF və metrik yivlər isə 60° profillidir. BSPT və NPT konik yivlərində kipləşmə yivin üzərində təmin olunur; BSPP, UNF və…
Hidravlik terminlər
Hidravlik terminlər lüğəti
Hidravlik birləşmə, yiv, flans, şlanq və paslanmayan material terminlərinin qısa tərifləri: BSP, NPT, JIC, ORFS, DIN 2353, dash ölçüsü, perflex, 316L və digərləri.
Qısa cavab
Bu lüğət hidravlik birləşmə seçimində tez-tez rast gəlinən 45 termini qısa təriflərlə izah edir: yiv standartları (BSP, NPT, UNF), birləşmə tipləri (JIC 37°, ORFS, 24° konus, SAE flans), ölçü anlayışları (dash, DN, PN, TPI) və paslanmayan material terminləri (AISI 316, 316L, qalvanik korroziya). Terminləri müvafiq ölçü cədvəli ilə birlikdə oxuya bilərsiniz.
45 termin
Terminlər və təriflər
- 24° konus
- DIN 2353 / ISO 8434-1 fitinq gövdəsindəki 24° bucaqlı daxili konus. Kəsici halqa və ya O-ringli konik uc bu konusa oturaraq kipləşməni təmin edir; JIC 37° və SAE 45° konusları ilə uyğun gəlmir.
- 2SN / 4SH
- Hidravlik şlanq tipləri. 2SN EN 853-də müəyyən edilmiş, iki qat polad məftil hörgülü və nazik xarici örtüklü şlanqdır. 4SH EN 856-da müəyyən edilmiş, dörd qat spiral sarılmış polad məftil armaturlu, yüksək təzyiq və zərbəli iş üçün şlanqdır. İşçi təzyiq daxili diametrə görə standart cədvəlindən oxunur.
- Addım
- Ardıcıl iki yiv təpəsi arasındakı ox boyunca məsafə. Metrik yivlərdə millimetrlə yazılır (M18×1,5-də 1,5 mm); düym yivlərdə TPI-dan hesablanır: addım = 25,4 / TPI.
- AISI 316 (1.4401)
- Xrom-nikel-molibden ərintili austenit paslanmayan polad. Təxminən 2–3% molibden xloridli mühitlərdə nöqtəvi (pitting) korroziyaya qarşı 304 markasına nisbətən nəzərəçarpan üstünlük verir; dəniz və kimya tətbiqlərində geniş yayılıb.
- AISI 316L (1.4404)
- 316-nın aşağı karbonlu (ən çox 0,03% C) versiyası. Qaynaq zamanı dənə sərhədlərində xrom karbidinin çökmə riski azaldığı üçün qaynaqlı nippel, flans və boru xətlərində üstünlük verilir; korroziyaya davamlılığı 316 ilə oxşardır.
- AISI 316Ti (1.4571)
- Titanla stabilləşdirilmiş 316. Titan karbonu bağlayaraq yüksək temperaturda və qaynaqdan sonra kristallararası korroziya riskini azaldır; Avropada, xüsusən Almaniyada geniş yayılıb.
- Banjo (halqa fitinq)
- Ortasından deşikli bolt (banjo bolt) ilə porta bağlanan halqa gövdəli fitinq. Kipləşmə halqanın iki üzündəki araqatlarla təmin olunur; dar yerdə birləşməni istənilən istiqamətə çevirməyə imkan verir.
- BSP
- British Standard Pipe; 55° Whitworth profilli, təpələri və dibləri yuvarlaqlaşdırılmış boru yivi ailəsi. Silindrik BSPP (G, ISO 228-1) və konik BSPT (R, Rc, ISO 7-1) olmaqla iki növü var.
- BSPP
- Silindrik BSP yivi; G hərfi ilə işarələnir (G 1/2) və ISO 228-1-də müəyyən edilib. Yiv kipləşmə yaratmır; kipləşmə perflex araqat, O-ring və ya 60° konus oturma səthi ilə təmin olunur.
- BSPT
- Konik BSP yivi (ISO 7-1). R xarici konik, Rc daxili konik, Rp daxili silindrik yivi göstərir. 1:16 konusluqda kipləşmə yivin üzərində, PTFE lent və ya maye yiv hermetiki ilə təmin olunur.
- Dash ölçüsü
- Ölçünü 1/16 düymlə verən nömrə (-4, -8, -16). Boru birləşmələrində (JIC, ORB, ORFS) borunun xarici diametrini, şlanqda daxili diametri göstərir: -8 = 8/16" = 1/2".
- DIN 2353
- 24° konuslu kəsici halqalı boru fitinqlərinin alman standartı; LL, L və S seriyalarını müəyyən edir. Onu ISO 8434-1 əvəz edib, lakin adı bazarda hələ də geniş işlənir. Sahədə bu fitinqlər «ermeto tipi» kimi də tanınır.
- DN
- Nominal diametr (Diameter Nominal); vahidsiz, təxmini millimetr qiyməti. Boru və şlanqda fərqli qarşılıqları var: 1/2" boru DN 15, 1/2" hidravlik şlanq DN12 kimi yazılır.
- Əks klapan (NRV)
- Axını bir istiqamətdə keçirən, əks istiqamətdə öz-özünə bağlanan klapan (non-return valve). Yaylı tiplərdə klapanın açılması üçün lazım olan ən aşağı təzyiq açılma təzyiqi kimi verilir.
- Fırlanan qayka
- Fitinqin ucunda sərbəst fırlanan qayka. Birləşməni şlanqı və ya borunu fırlatmadan sıxmağa imkan verir; JIC, ORFS və 60° konuslu BSP şlanq uclarında istifadə olunur.
- İkihalqalı fitinq
- İnstrumentasiya (NÖC) xətlərində istifadə olunan, ön və arxa olmaqla iki halqalı sıxma tipli boru birləşməsi. Ön halqa gövdə konusu ilə boru arasında kipləşməni təmin edir, arxa halqa borunu sıxaraq saxlayır.
- İşçi təzyiq
- Komponentin fasiləsiz işdə icazə verilən ən yüksək təzyiqi. Hidravlik şlanq standartları dağılma təzyiqini adətən işçi təzyiqin dörd misli kimi nəzərdə tutur. Xəttin işçi təzyiqi şlanq, fitinq və adapter arasında qiyməti ən aşağı olan detalla məhdudlaşır.
- ISO 8434-1
- 24° konuslu metal boru birləşmələrinin beynəlxalq standartı; DIN 2353-ü əvəz edib. LL, L və S seriyalarını, boru və qayka yivi uyğunluqlarını və karbonlu polad gövdələr üçün işçi təzyiqləri verir. Eyni standart ailəsinin 2-ci hissəsi 37° flare (JIC), 3-cü hissəsi ORFS birləşmələrini əhatə edir.
- İynəli ventil
- Konik uclu milin (iynənin) yuvasına yaxınlaşması ilə axını dəqiq tənzimləyən və ya kəsən ventil. Manometr xətlərində, nümunə götürmədə və instrumentasiya (NÖC) sxemlərində istifadə olunur.
- JIC 37°
- SAE J514 / ISO 8434-2 flare birləşməsi. Kipləşmə 37° konik səthlərin metal-metal təması ilə təmin olunur, UN/UNF yiv yalnız sıxma qüvvəsi verir. Ölçüsü dash nömrəsi ilə ifadə olunur.
- Kəsici halqa (sıxma halqası)
- 24° konuslu fitinqdə borunun üzərinə keçirilən halqa. Qayka sıxıldıqca konusa doğru irəliləyir, ön kənarı boruya kəsilərək batır; borunu saxlayır və kipləşməni təmin edir. Paslanmayan gövdədə paslanmayan kəsici halqa istifadə olunur.
- Kürəvi kran
- Ortası deşikli kürənin dörddə bir dövrə fırladılması ilə açılıb-bağlanan kran. Tam açıq vəziyyətdə axına az müqavimət göstərir; sərfi tənzimləmək üçün deyil, açıb-bağlamaq üçün istifadə olunur.
- L seriyası
- ISO 8434-1 / DIN 2353-də yüngül seriya; xarici diametri 6–42 mm olan boruları əhatə edir. 12L 12 mm boru üçün L seriyalı fitinqdir və M18×1,5 qayka yivindən istifadə edir.
- Manifold bloku
- Bir neçə klapanı və portu vahid gövdədə birləşdirən, daxili kanalları qazılaraq bir-birinə bağlanmış blok. Boru və şlanq sayını, beləliklə də mümkün sızma nöqtələrini azaldır.
- NPT
- National Pipe Taper; ASME B1.20.1-də müəyyən edilmiş, 60° profilli və 1:16 konik Amerika boru yivi. Kipləşmə yivin üzərində yaranır və kipləşdirici material tələb olunur.
- NPTF
- Dryseal konik boru yivi (ASME B1.20.3). NPT ilə eyni TPI və diametrlərdən istifadə edir; təpə və diblər sıxma zamanı bir-birinə girəcək şəkildə seçilib və quru kipləşməni hədəfləyir. NPT ilə qarışıq birləşmədə bu zəmanət qüvvədə deyil.
- O-ring
- Dairəvi en kəsikli elastomer araqat; yuvasında sıxılaraq kipləşməni təmin edir. Ölçüsü daxili diametr × en kəsik kimi yazılır (18,64 × 3,53 mm kimi); materialı (NBR, FKM və s.) işçi mühitə və temperatura görə seçilir.
- ORFS
- O-ring face seal; SAE J1453 / ISO 8434-3 birləşməsi. Xarici yivli detalın düz uc səthindəki yuvada yerləşən O-ring daxili yivli detalın düz səthinə sıxılaraq kipləşməni təmin edir; yiv UN/UNF-dir.
- Perflex (bonded seal)
- Metal şaybanın daxili çevrəsinə elastomer dodaq vulkanizasiya edilərək hazırlanan araqat. BSPP və ya metrik silindrik yivli xarici uc ilə port səthi arasında kipləşməni təmin edir.
- PN
- Nominal təzyiq (Pressure Nominal); komponentin təzyiq sinfini bar ilə göstərən işarə (PN16, PN40). İcazə verilən faktiki təzyiq materiala və temperatura görə müvafiq standartın cədvəlindən oxunur.
- Presləmə
- Şlanq başlığının və qolçağın pres maşınında şlanq üzərinə radial istiqamətdə sıxılması. Presləmə diametri şlanq və şlanq başlığı istehsalçısının cədvəlinə görə tənzimlənir və ölçülərək yoxlanılır.
- psi və bar
- Təzyiq vahidləri. 1 bar = 14,504 psi = 0,1 MPa; 1 psi = 0,0689 bar. Buna görə 3000 psi ≈ 207 bar, 5000 psi ≈ 345 bar, 6000 psi ≈ 414 bar.
- Qalvanik korroziya
- Fərqli elektrokimyəvi potensiala malik iki metalın rütubət və ya duzlu su kimi elektrolit mühitində təması nəticəsində daha aktiv metalda sürətlənən korroziya. Paslanmayan polad ilə karbonlu polad və ya alüminium birləşməsində korroziyaya uğrayan tərəf karbonlu polad və ya alüminiumdur; eyni materialdan istifadə və ya elektrik izolyasiyası riski azaldır.
- Qolçaq (şlanq muftası)
- Şlanqın xarici səthinə keçirilən və presləmə ilə sıxılaraq şlanq başlığını şlanqa bağlayan xarici gilz. Şlanq tipinə (1SN, 2SN, 4SH kimi) görə seçilir; bəzi tiplər presləmədən əvvəl xarici örtüyün soyulmasını tələb edir.
- S seriyası
- ISO 8434-1 / DIN 2353-də ağır seriya; xarici diametri 6–38 mm olan boruları əhatə edir. 6–12 mm borularda L seriyasından bir pillə böyük qayka yivindən istifadə edir: 12S-də M20×1,5.
- SAE 45° flare
- 45° flare boru birləşməsi; soyuducu və aşağı təzyiqli xətlərdə rast gəlinir. -2, -3, -4, -5, -8 və -10 ölçülərində JIC ilə eyni yivdən istifadə edir, lakin konuslar uyğun gəlmir.
- SAE flans Code 61 (SAE 3000)
- SAE J518 / ISO 6162-1 dörd boltlu flans seriyası. ISO 6162-1-ə görə işçi təzyiq ölçüyə görə dəyişir: 1/2" və 3/4"-də 350 bar, 3"-də 160 bar. «3000» seriya adıdır, hər ölçünün təzyiqi deyil.
- SAE flans Code 62 (SAE 6000)
- SAE J518 / ISO 6162-2 dörd boltlu yüksək təzyiq flans seriyası; ISO 6162-2-yə görə işçi təzyiq bütün ölçülərdə 420 bar təşkil edir. Eyni nominal ölçüdə Code 61-dən daha böyük bolt aralığına və daha qalın flans başlığına malikdir.
- SAE ORB
- SAE O-ring boss; SAE J1926 / ISO 11926 port birləşməsi. Silindrik UN/UNF yivli xarici ucun altıbucaqlısının altındakı O-ring port ağzındakı faskanın içinə sıxılaraq kipləşməni təmin edir.
- Şlanq başlığı (şlanq fitinqi)
- Şlanqın ucuna preslənən, digər ucunda JIC, ORFS, BSP, metrik və ya flans birləşməsi olan gövdə. Düz, 45° və 90° bucaqlı tipləri var; qolçaqla birlikdə preslənir.
- Tezayrılan mufta (quick coupling)
- Şlanqı alət işlətmədən birləşdirib ayırmağa imkan verən xarici-daxili cüt (QRC). Əksər tiplərdə ayrılarkən hər iki tərəfdəki klapan bağlanır; geniş yayılmış standartlar ISO 7241 və düz üzlü tiplərdə ISO 16028-dir.
- TPI
- Threads per inch; 25,4 mm uzunluqdakı yiv sayı. Düym yivlərdə addım əvəzinə istifadə olunur: 14 TPI = 1,814 mm addım.
- UN / UNC
- Unified (ASME B1.1) 60° profilli düym yivi ailəsi. UNC iri addımlı seriyadır və bərkidici boltlarda istifadə olunur (3/8-16 UNC SAE flans boltu kimi). UN işarəsi sabit addımlı seriyaları bildirir və böyük diametrli fitinq yivlərində rast gəlinir (1-1/16-12 UN).
- UNF
- Unified Fine; xırda addımlı Unified yiv seriyası. JIC, ORB və ORFS birləşmələrinin kiçik ölçülərində istifadə olunur: 7/16-20 UNF, 3/4-16 UNF.
- Yivölçən (rezbomer)
- Hər biri müəyyən addıma uyğun kəsilmiş nazik lövhələrdən ibarət ölçü aləti. Yivə boşluqsuz oturan lövhə addımı (mm) və ya TPI-ı göstərir; düym və metrik yivölçənlər ayrıdır.
TVS
Tez-tez verilən suallar
Sualınızın cavabı burada yoxdursa, ölçü və ya foto ilə WhatsApp-da yazın; texniki komanda birbaşa cavab versin.
Fitinq ilə nippel arasında fərq nədir?
Fitinq borunu, şlanqı və ya portu bir-birinə bağlayan birləşmə elementinin ümumi adıdır; çox vaxt qayka, kəsici halqa və ya konus kimi kipləşmə qurğusu daşıyır. Nippel isə adətən hər iki ucu yivli qısa birləşmə detalıdır; iki daxili yivli portu birləşdirmək və ya bir standartdan digərinə keçmək üçün istifadə olunur. Sahədə iki termin tez-tez bir-birinin yerinə işlənir.
Perflex araqat nədir?
Perflex (bonded seal) metal şaybanın daxili çevrəsinə elastomer dodaq vulkanizasiya edilərək hazırlanan araqatdır. BSPP və ya metrik silindrik yivli xarici uc ilə port səthi arasına qoyulur; yiv kipləşmə yaratmadığı üçün kipləşməni bu araqat təmin edir. Ölçüsü yiv ölçüsünə görə seçilir.
316 ilə 316L arasında fərq nədir?
Hər ikisi molibden ərintili austenit paslanmayan poladdır və korroziyaya davamlılıqları oxşardır. 316L-də karbon ən çox 0,03%-dir; bu, qaynaq zamanı dənə sərhədlərində xrom karbidinin çökmə riskini azaldır. Buna görə qaynaqlı nippel, flans və boru xətlərində 316L-ə üstünlük verilir.
DN və PN nə deməkdir?
DN nominal diametrdir və təxmini millimetr qiyməti verir; PN nominal təzyiqdir və təzyiq sinfini bar ilə göstərir (PN16, PN40). DN-in boru və şlanqdakı qarşılıqları fərqlidir; PN-in icazə verdiyi faktiki təzyiq də materiala və temperatura görə standart cədvəlindən oxunur.
Cədvəldən təklifə
Bu ölçüdə paslanmayan birləşməyə ehtiyacınız var?
Yiv standartını, ölçünü və miqdarı yazın; AISI 316/316L paslanmayan birləşmə üçün anbardan və ya istehsal variantı ilə qiymət və təhvil müddəti barədə məlumat verək.