BSP, NPT, UNF/JIC ve Metrik Diş Farkı: Doğru Eşleşme Nasıl Yapılır?
BSP dişler 55°, NPT, UNF ve metrik dişler 60° profillidir. BSPT ve NPT konik dişler sızdırmazlığı diş üzerinde sağlar; BSPP, UNF ve metrik paralel…
Hidrolik terimler
Hidrolik Terimler Sözlüğü
Hidrolik bağlantı, diş, flanş, hortum ve paslanmaz malzeme terimlerinin kısa tanımları: BSP, NPT, JIC, ORFS, DIN 2353, dash ölçü, perflex, 316L ve diğerleri.
Kısa cevap
Bu sözlük, hidrolik bağlantı seçiminde sık geçen 45 terimi kısa tanımlarla açıklar: diş standartları (BSP, NPT, UNF), bağlantı tipleri (JIC 37°, ORFS, 24° koni, SAE flanş), ölçü kavramları (dash, DN, PN, TPI) ve paslanmaz malzeme terimleri (AISI 316, 316L, galvanik korozyon). Terimleri ilgili ölçü tablosuyla birlikte okuyabilirsiniz.
45 terim
Terimler ve tanımlar
- 24° koni
- DIN 2353 / ISO 8434-1 rakor gövdesindeki 24° açılı iç koni. Yüksük ya da O-ring'li konik uç bu koniye oturarak sızdırmazlığı sağlar; JIC 37° ve SAE 45° konileriyle eşleşmez.
- 2SN / 4SH
- Hidrolik hortum tipleri. 2SN, EN 853'te tanımlı, iki kat çelik tel örgü takviyeli ve ince dış kılıflı hortumdur. 4SH, EN 856'da tanımlı, dört kat spiral sarılmış çelik tel takviyeli, yüksek basınç ve darbeli çalışma için hortumdur. Çalışma basıncı iç çapa göre standart tablosundan okunur.
- Adım
- Ardışık iki diş tepesi arasındaki eksenel mesafe. Metrik dişlerde milimetreyle yazılır (M18×1,5'te 1,5 mm); inç dişlerde TPI'dan hesaplanır: adım = 25,4 / TPI.
- AISI 316 (1.4401)
- Krom-nikel-molibden alaşımlı östenitik paslanmaz çelik. Yaklaşık %2–3 molibden içeriği, klorürlü ortamlarda çukurcuk korozyonuna karşı 304 kalitesine göre belirgin üstünlük sağlar; deniz ve kimya uygulamalarında yaygındır.
- AISI 316L (1.4404)
- 316'nın düşük karbonlu (en çok %0,03 C) sürümü. Kaynak sırasında tane sınırlarında krom karbür çökelmesi riski azaldığı için kaynaklı nipel, flanş ve boru hatlarında tercih edilir; korozyon direnci 316 ile benzerdir.
- AISI 316Ti (1.4571)
- Titanyumla stabilize edilmiş 316. Titanyum karbonu bağlayarak yüksek sıcaklıkta ve kaynak sonrasında taneler arası korozyon riskini azaltır; Avrupa'da, özellikle Almanya'da yaygındır.
- Banjo (halka rakor)
- Ortasından delikli bir cıvatayla (banjo cıvatası) porta bağlanan halka gövdeli rakor. Sızdırmazlık halkanın iki yüzündeki contalarla sağlanır; dar alanda bağlantının istenen yöne çevrilmesine imkân verir.
- BSP
- British Standard Pipe; 55° Whitworth profilli, tepe ve dipleri yuvarlatılmış boru dişi ailesi. Paralel BSPP (G, ISO 228-1) ve konik BSPT (R, Rc, ISO 7-1) olmak üzere iki türü vardır.
- BSPP
- Paralel BSP dişi; G harfiyle gösterilir (G 1/2) ve ISO 228-1'de tanımlıdır. Diş sızdırmazlık yapmaz; sızdırmazlık perflex conta, O-ring ya da 60° koni oturma yüzeyiyle sağlanır.
- BSPT
- Konik BSP dişi (ISO 7-1). R erkek konik, Rc dişi konik, Rp dişi paralel dişi gösterir. 1:16 koniklikte sızdırmazlık diş üzerinde, PTFE bant ya da sıvı diş sızdırmazlığıyla sağlanır.
- Çalışma basıncı
- Bir bileşenin sürekli çalışmada izin verilen en yüksek basıncı. Hidrolik hortum standartları patlama basıncını genellikle çalışma basıncının dört katı olarak öngörür. Bir hattın çalışma basıncı, hortum, rakor ve adaptör arasında değeri en düşük olan parçayla sınırlıdır.
- Çekvalf (NRV)
- Akışı tek yönde geçiren, ters yönde kendiliğinden kapanan vana (non-return valve). Yaylı tiplerde vananın açılması için gereken en düşük basınç, açma basıncı olarak verilir.
- Çift yüksüklü rakor
- Enstrümantasyon hatlarında kullanılan, ön ve arka olmak üzere iki yüksüklü sıkmalı boru bağlantısı. Ön yüksük gövde konisi ile boru arasında sızdırmazlık sağlar, arka yüksük boruyu kavrayarak tutar.
- Dash ölçü
- Ölçüyü 1/16 inç cinsinden veren numara (-4, -8, -16). Boru bağlantılarında (JIC, ORB, ORFS) boru dış çapını, hortumda iç çapı gösterir: -8 = 8/16" = 1/2".
- DIN 2353
- 24° konik yüksüklü boru rakorlarının Alman standardı; LL, L ve S serilerini tanımlar. Yerini ISO 8434-1 almıştır, ancak adı piyasada hâlâ yaygındır. Sahada bu rakorlar "ermeto tipi" olarak da anılır.
- Diş tarağı
- Her biri belirli bir adıma göre kesilmiş ince bıçaklardan oluşan ölçü aleti. Dişe boşluksuz oturan bıçak adımı (mm) ya da TPI'yı verir; inç ve metrik taraklar ayrıdır.
- DN
- Nominal çap (Diameter Nominal); birimsiz, yaklaşık milimetre değeri. Boru ve hortumda farklı karşılıkları vardır: 1/2" boru DN 15, 1/2" hidrolik hortum DN12 olarak yazılır.
- Döner somun
- Rakor ucunda serbestçe dönen somun. Bağlantının hortumu ya da boruyu döndürmeden sıkılmasını sağlar; JIC, ORFS ve 60° konili BSP hortum uçlarında kullanılır.
- Galvanik korozyon
- Farklı elektrokimyasal potansiyele sahip iki metalin nem ya da tuzlu su gibi bir elektrolit içinde temas etmesiyle daha aktif metalde hızlanan korozyon. Paslanmaz çelik ile karbon çelik ya da alüminyum birleşiminde korozyona uğrayan taraf karbon çelik ya da alüminyumdur; aynı malzemeyi kullanmak veya elektriksel yalıtım riski azaltır.
- Hızlı bağlantı (quick coupling)
- Hortumu alet kullanmadan bağlayıp ayırmaya yarayan erkek-dişi çift (QRC). Çoğu tipte ayrıldığında iki taraftaki valf kapanır; yaygın standartlar ISO 7241 ve düz yüzlü tiplerde ISO 16028'dir.
- Hortum rakoru (hortum başlığı)
- Hortumun ucuna preslenen, diğer ucunda JIC, ORFS, BSP, metrik ya da flanş bağlantısı taşıyan gövde. Düz, 45° ve 90° açılı tipleri vardır; soketle birlikte preslenir.
- Hortum soketi (kovan)
- Hortumun dış yüzüne geçen ve preslemeyle sıkışarak rakoru hortuma bağlayan dış kovan. Hortum tipine (1SN, 2SN, 4SH gibi) göre seçilir; bazı tipler presleme öncesi dış kılıfın soyulmasını gerektirir.
- ISO 8434-1
- 24° konik metal boru bağlantılarının uluslararası standardı; DIN 2353'ün yerini almıştır. LL, L ve S serilerini, boru ve somun dişi eşlemelerini ve karbon çeliği gövdeler için çalışma basınçlarını verir. Aynı standart ailesinin 2. bölümü 37° havşalı (JIC), 3. bölümü ORFS bağlantıları kapsar.
- İğne vana
- Konik uçlu bir milin (iğne) yuvasına yaklaşmasıyla akışı hassas biçimde ayarlayan ya da kesen vana. Manometre hatları, numune alma ve enstrümantasyon devrelerinde kullanılır.
- JIC 37°
- SAE J514 / ISO 8434-2 havşalı bağlantı. Sızdırmazlık 37° konik yüzeylerin metal-metal temasıyla sağlanır, UN/UNF diş yalnızca sıkma kuvveti verir. Ölçüsü dash numarasıyla anılır.
- Küresel vana
- Ortası delikli bir kürenin çeyrek tur döndürülmesiyle açılıp kapanan vana. Tam açıkken akışa düşük direnç gösterir; debi ayarı için değil, açma-kapama için kullanılır.
- L seri
- ISO 8434-1 / DIN 2353'te hafif seri; 6–42 mm dış çaplı boruları kapsar. 12L, 12 mm boru için L seri rakordur ve M18×1,5 somun dişi kullanır.
- Manifold bloğu
- Birden çok valfi ve portu tek bir gövdede toplayan, iç kanalları delinerek birbirine bağlanmış blok. Boru ve hortum sayısını, dolayısıyla olası kaçak noktalarını azaltır.
- NPT
- National Pipe Taper; ASME B1.20.1'de tanımlı, 60° profilli ve 1:16 konik Amerikan boru dişi. Sızdırmazlık diş üzerinde oluşur ve sızdırmazlık malzemesi gerekir.
- NPTF
- Dryseal konik boru dişi (ASME B1.20.3). NPT ile aynı TPI ve çapları kullanır; tepe ve dipleri sıkmada birbirine girecek biçimde ayarlanmıştır ve kuru sızdırmazlığı amaçlar. NPT ile karışık eşleşmede bu güvence geçerli değildir.
- O-ring
- Dairesel kesitli elastomer conta; kanalında sıkışarak sızdırmazlık sağlar. Ölçüsü iç çap × kesit olarak yazılır (18,64 × 3,53 mm gibi); malzemesi (NBR, FKM vb.) akışkana ve sıcaklığa göre seçilir.
- ORFS
- O-ring face seal; SAE J1453 / ISO 8434-3 bağlantı. Erkek parçanın düz alın yüzeyindeki kanalda duran O-ring, dişi parçanın düz yüzeyine sıkışarak sızdırmazlık sağlar; diş UN/UNF'dir.
- Perflex (bonded seal)
- Metal bir pulun iç çevresine elastomer dudak vulkanize edilerek yapılan conta. BSPP ya da metrik paralel dişli erkek uç ile port yüzeyi arasında sızdırmazlık sağlar.
- PN
- Nominal basınç (Pressure Nominal); bir bileşenin basınç sınıfını bar cinsinden gösteren işaret (PN16, PN40). İzin verilen gerçek basınç, malzemeye ve sıcaklığa göre ilgili standardın tablosundan okunur.
- Presleme
- Hortum rakoru ile soketin pres makinesinde hortum üzerine radyal olarak sıkıştırılması. Presleme çapı hortum ve rakor üreticisinin tablosuna göre ayarlanır ve ölçülerek kontrol edilir.
- psi ve bar
- Basınç birimleri. 1 bar = 14,504 psi = 0,1 MPa; 1 psi = 0,0689 bar. Buna göre 3000 psi ≈ 207 bar, 5000 psi ≈ 345 bar, 6000 psi ≈ 414 bar'dır.
- S seri
- ISO 8434-1 / DIN 2353'te ağır seri; 6–38 mm dış çaplı boruları kapsar. 6–12 mm borularda L seriden bir kademe büyük somun dişi kullanır: 12S'de M20×1,5.
- SAE 45° havşa
- 45° havşalı boru bağlantısı; soğutma ve düşük basınç hatlarında görülür. -2, -3, -4, -5, -8 ve -10 ölçülerinde JIC ile aynı dişi kullanır, ancak koniler eşleşmez.
- SAE flanş Code 61 (SAE 3000)
- SAE J518 / ISO 6162-1 dört cıvatalı flanş serisi. ISO 6162-1'e göre çalışma basıncı ölçüye göre değişir: 1/2" ve 3/4"te 350 bar, 3"te 160 bar. "3000" seri adıdır, her ölçünün basıncı değildir.
- SAE flanş Code 62 (SAE 6000)
- SAE J518 / ISO 6162-2 dört cıvatalı yüksek basınç flanş serisi; ISO 6162-2'ye göre çalışma basıncı tüm ölçülerde 420 bar'dır. Aynı nominal ölçüde Code 61'den daha büyük cıvata aralığına ve daha kalın flanş başına sahiptir.
- SAE ORB
- SAE O-ring boss; SAE J1926 / ISO 11926 port bağlantısı. Paralel UN/UNF dişli erkek ucun altıgen altındaki O-ring, port ağzındaki pahın içine sıkışarak sızdırmazlık sağlar.
- TPI
- Threads per inch; 25,4 mm boydaki diş sayısı. İnç dişlerde adım yerine kullanılır: 14 TPI = 1,814 mm adım.
- UN / UNC
- Unified (ASME B1.1) 60° profilli inç diş ailesi. UNC kaba adımlı seridir ve bağlantı cıvatalarında kullanılır (SAE flanş cıvatası 3/8-16 UNC gibi). UN gösterimi sabit adımlı serileri anlatır ve büyük çaplı rakor dişlerinde görülür (1-1/16-12 UN).
- UNF
- Unified Fine; ince adımlı Unified diş serisi. JIC, ORB ve ORFS bağlantılarının küçük ölçülerinde kullanılır: 7/16-20 UNF, 3/4-16 UNF.
- Yüksük (kesme halkası)
- 24° konik rakorda borunun üzerine geçen halka. Somun sıkıldıkça koniye ilerler, ön kenarı boruya kesilerek batar; boruyu tutar ve sızdırmazlığı sağlar. Paslanmaz gövdede paslanmaz yüksük kullanılır.
SSS
Sık sorulan sorular
Sorunuzun cevabı burada yoksa ölçü ya da fotoğrafla WhatsApp'tan yazın; teknik ekip doğrudan yanıtlasın.
Rakor ile nipel arasındaki fark nedir?
Rakor, boruyu, hortumu ya da bir portu birbirine bağlayan bağlantı elemanının genel adıdır; çoğunlukla somun, yüksük ya da koni gibi bir sızdırmazlık düzeni taşır. Nipel ise genellikle iki ucu da dişli kısa bağlantı parçasıdır; iki dişi portu birleştirmek ya da bir standarttan diğerine geçmek için kullanılır. Sahada iki terim sık sık birbirinin yerine kullanılır.
Perflex conta nedir?
Perflex (bonded seal), metal bir pulun iç çevresine elastomer dudak vulkanize edilerek yapılan contadır. BSPP ya da metrik paralel dişli erkek uç ile port yüzeyi arasına takılır; diş sızdırmazlık yapmadığı için sızdırmazlığı bu conta sağlar. Ölçüsü diş ölçüsüne göre seçilir.
316 ile 316L arasındaki fark nedir?
İkisi de molibden alaşımlı östenitik paslanmaz çeliktir ve korozyon dirençleri benzerdir. 316L'de karbon en çok %0,03'tür; bu, kaynakta tane sınırlarında krom karbür çökelmesi riskini azaltır. Bu yüzden kaynaklı nipel, flanş ve boru hatlarında 316L tercih edilir.
DN ve PN ne anlama gelir?
DN nominal çaptır ve yaklaşık milimetre değeri verir; PN nominal basınçtır ve basınç sınıfını bar cinsinden gösterir (PN16, PN40). DN'in boru ve hortumdaki karşılıkları farklıdır; PN'in izin verdiği gerçek basınç da malzemeye ve sıcaklığa göre standart tablosundan okunur.
Tablodan teklife
Bu ölçüde paslanmaz bağlantıya mı ihtiyacınız var?
Diş standardını, ölçüyü ve adedi yazın; AISI 316/316L paslanmaz bağlantı için stok ya da imalat seçeneğiyle fiyat ve termin bilgisi verelim.