Gəmiqayırma və gəmi təmiri · Texniki bələdçi
Hidravlik fitinqlərdə kipləşmə: üsullar və montaj xətaları
Qısa cavab
Hidravlik birləşmədə kipləşmə dörd yolla təmin olunur: O-ring, bonded seal (perflex) araqatı, konik metal səth və konik yiv. Silindrik yivlərdə kipləşməni araqat və ya konus yaradır; BSPT və NPT kimi konik yivlərdə isə yivin üzərinə kipləşdirici material tələb olunur. Sızmaların çoxu yanlış uyğunlaşdırmadan, paslanmayan yivdə yapışmadan və oxdan kənar zorlamadan qaynaqlanır; ilk işəsalmada təzyiq mərhələli artırılaraq yoxlama aparılır.
Düzgün məhsul seçilsə belə, yanlış montaj birləşmədə ilk gündən sızmaya səbəb olur. Sahədəki sızmaların əhəmiyyətli hissəsinin səbəbi məhsul deyil; çirkli araqat səthi, həddən artıq sıxılmış konus, burularaq taxılmış O-ring və ya oxdan kənar zorlanan borudur. Bu məqalədə hidravlikada istifadə olunan kipləşmə üsullarını və paslanmayan birləşmələrdə ən çox yol verilən montaj xətalarını bir araya topladıq.
Dörd əsas kipləşmə üsulu
| Üsul | Harada istifadə olunur? | Diqqət yetirilməli məqam |
|---|---|---|
| Yiv üzrə kipləşmə | NPT və BSPT konik yivləri | Kipləşdirici material yivin ucundan xəttin içinə çıxmamalıdır; həddən artıq sıxma yivi zorlayır |
| Metal-metal konik səth | JIC 37°, BSP 60° konus, 24° sıxma halqalı metrik birləşmə | Səth cızıqsız olmalıdır; həddən artıq sıxma konusu əzir |
| O-ring | ORFS uc səthi, O-ring-li portlar, SAE flansı, O-ring-li 24° konus | Düzgün ölçü və material; hər sökülmədə yenilənməlidir |
| Bonded seal və ED araqatı | BSPP və metrik silindrik portlar | Oturma səthi yastı və təmiz olmalıdır; təkrar istifadə edilməməlidir |
Yiv üzrə kipləşmə
Konik yivlərdə (NPT, BSPT) kipləşmə yiv yanlarının sıxılması və aradakı boşluğu dolduran kipləşdirici material sayəsində təmin olunur. PTFE lent istifadə edilirsə, ilk bir-iki yiv boş saxlanılmalı və lent xarici yivin ucundan baxdıqda saat əqrəbi istiqamətində sarınmalıdır; əks halda lent qırıntıları xəttə düşür, klapanları və filtrləri tıxaya bilər. Maye kipləşdirici material seçərkən onun işçi mühitə və temperatura uyğunluğu yoxlanılmalıdır. Silindrik yivlərə (BSPP, UNF, metrik) lent sarımaq kipləşmə vermir; bu yivlərdə kipləşmə araqat, O-ring və ya konik səthlə yaradılır.
Metal-metal konik səth
JIC birləşmələrində 37°, BSP şlanq başlıqlarında 60°, metrik sıxma halqalı birləşmələrdə isə 24° konus kipləşmə səthidir. Bu səthlər araqatsız işlədiyi üçün ən kiçik cızıq və ya zərbə izi sızma yolu açır. Həddən artıq sıxılan konus əzilir və növbəti montajda kipləşmə təmin etmir. Sıxma zamanı moment dəyəri əvəzinə "barmaqla sıxıldıqdan sonra altıbucağın üzlərini sayma" üsulundan da istifadə olunur; paslanmayan poladda yivlərdəki sürtünmə moment göstəricisini təhrif edə bildiyindən bu üsul daha sabit nəticə verə bilər.
O-ring
ORFS birləşmələrində O-ring yastı uc səthindəki yuvaya, O-ring-li portlarda isə xarici yivli detalın altıbucaqlı tərəfindəki boyuna oturur. O-ring-li birləşmələr vibrasiyaya və təkrar montaja yaxşı davam gətirir; lakin O-ring düzgün ölçüdə və işçi mühitə uyğun materialdan olmalı, montaj zamanı zədələnməməlidir. O-ring montajdan əvvəl sistemin işçi mühiti ilə yüngülcə yağlanmalı, yivin iti kənarından keçirilərkən kəsilməməsinə diqqət yetirilməlidir.
Bonded seal və ED araqatı
BSPP və metrik silindrik portlarda kipləşmə altıbucağın altına yerləşdirilən metal-rezin şayba (bonded seal) və ya xarici yivli detalın üzərindəki elastomer araqat (ED) ilə təmin olunur. Port səthinin yastı, çapaqsız və araqatın oturacağı enlikdə olması mütləqdir. Bu araqatlar sıxıldıqdan sonra qalıq deformasiyaya uğrayır; sökülmüş birləşmədə yenisindən istifadə edilməlidir.
Paslanmayan poladda yapışma (galling) və montaj pastası
Paslanmayan poladı qoruyan oksid təbəqəsi yük altında bir-birinin üzərində sürüşən iki paslanmayan səth arasında qopa bilər. Açıq qalan metal səthlər bir-birinə yapışır, yiv materialı qoparaq yığılır və birləşmə bloklanır. Buna yapışma və ya soyuq qaynaqlanma (galling) deyilir. Yapışmış paslanmayan birləşmə çox vaxt kəsilərək sökülür; qarşı portun yivi də zədələnir.
Riski azaltmaq üçün:
- Yivləri montajdan əvvəl təmizləyin; yonqar, qum və qaynaq sıçrantıları yapışmanı başladır.
- Paslanmayan yivlərdə uyğun montaj pastasından istifadə edin. Qida, oksigen və ya xüsusi kimyəvi maddə xətlərində pastanın tətbiqə uyğunluğunu yoxlayın.
- Sıxmanı yavaş və fasiləsiz aparın; paslanmayan birləşmələri yüksək dövrlü zərbəli alətlərlə sıxmayın.
- Yiv bərkiməyə başlayarsa, zorlamayın; sökün, yivi yoxlayın, təmizləyib yenidən cəhd edin.
Oxdan kənar zorlama: görünməyən sızma səbəbi
Boru və ya şlanq qoşulacağı porta öz oxu boyunca gəlməlidir. Əyri gələn borunu qaykanı sıxaraq yerinə çəkmək konik səthlərə və O-ring-ə qeyri-bərabər yük salır. Birləşmə əvvəlcə kip görünsə də, vibrasiya və təzyiq dövrləri ilə sızdırmağa başlayır; bəzən boru birləşmə nöqtəsindən yorularaq çatlayır.
- Borunu əvvəlcə sıxaclarla mövqeləndirin, birləşməni ən sonda sıxın.
- Şlanqları burmadan qoşun; şlanqın üzərindəki yazı xətti düz qalmalıdır.
- Qaykanı sıxarkən gövdəni ikinci açarla saxlayın; əks halda gövdə fırlanır və qarşı birləşmə boşalır.
- Uzun və dayaqsız boru xətlərində vibrasiya sıxaclarından istifadə edin.
Sızmanın mənbəyini düzgün oxumaq
Sızma görüldükdə ilk refleks qaykanı bir az da sıxmaq olur; halbuki sızmanın haradan gəldiyi həll yolunu göstərir.
- Qayka ilə gövdə arasından: Konik səthdə cızıq, əzilmə və ya kifayət etməyən sıxma ola bilər. Həddən artıq sıxılmış konus daha da sıxılmaqla düzəlmir; səth yoxlanılmalı, lazım gələrsə detal dəyişdirilməlidir.
- Port yivindən və ya altıbucağın altından: O-ring, bonded seal və ya ED araqatı zədələnib, yaxud oturma səthi xarabdır. Araqat yenilənməli, port səthi yoxlanılmalıdır.
- Şlanq başlığı ilə şlanq arasından: Problem presləmə zonasındadır. Şlanq yığımı dəyişdirilməli, başlığı yenidən presləməyə cəhd edilməməlidir.
- Konik yivin özündən: Kipləşdirici material kifayət deyil və ya yiv zədələnib. Birləşmə sökülüb təmizlənməli, yiv yoxlanılıb yenidən hazırlanmalıdır.
İlk işəsalma və sızma yoxlaması
- Montajdan sonra xətti yuyun; montaj qalıqları klapanlara və nasoslara zərər vurur.
- Sistemi əvvəlcə aşağı təzyiqdə işə salın və havasını çıxarın.
- Təzyiqi mərhələli şəkildə işçi dəyərə qaldırın; hər mərhələdə birləşmələri gözlə yoxlayın.
- Sızma axtararkən birləşmənin ətrafına quru parça və ya kağız tutun. Təzyiq altındakı xətdə heç vaxt sızmanı əllə axtarmayın: nazik yağ şırnağı dərini deşə və ciddi xəsarətə səbəb ola bilər.
- Sızma varsa, sistemi dayandırın, təzyiqi tamamilə boşaldın, sonra müdaxilə edin. Təzyiq altında olan birləşmə sıxılmır.
- İlk qızmadan sonra yoxlamanı təkrarlayın; istilikdən genişlənmə və oturma bəzi birləşmələrdə özünü sonradan göstərir.
Yoxlama siyahısı
- Kipləşmə üsulu birləşmə tipinə uyğundurmu: konik yiv, konik səth, O-ring, araqat?
- Araqat səthləri təmiz, cızıqsız və çapaqsızdırmı?
- O-ring və araqatlar yeni, düzgün ölçüdə və işçi mühitə uyğundurmu?
- Paslanmayan yivlərdə montaj pastasından istifadə olunubmu?
- Borular və şlanqlar ox boyunca, burulmadan və dayaqla bərkidilmiş şəkildə qoşulubmu?
- Sıxma istehsalçının moment və ya üz sayma dəyərinə görə aparılıbmı?
- İlk işəsalmada mərhələli təzyiq və təhlükəsiz sızma yoxlaması tətbiq olunubmu?
