Diş standardı tespiti, doğru eşleştirme ve sızdırmazlık yöntemi seçimi

Sahada en sık yaşanan bağlantı sorunu yanlış parça değil, yanlış eşleştirmedir. BSPP paralel, BSPT konik, NPT konik, UNF/JIC ve metrik dişler görünüş olarak birbirine benzer; ama açı, adım, çap ve sızdırmazlık yöntemi bakımından farklıdır. Uyumsuz iki dişin zorlanarak birleştirilmesi ilk basınçta kaçak, çoğu zaman da kalıcı diş hasarı olarak geri döner. Teknik danışmanlık, parça sipariş edilmeden önce bu belirsizliği ortadan kaldırmak içindir.

Diş standardı nasıl tespit edilir?

1. Dış çap: Erkek dişin tepe çapı, dişi dişte iç çap kumpasla ölçülür. Tek başına karar için yeterli değildir, ama aday standartları daraltır.
2. Adım: Diş tarağıyla inç başına diş sayısı ya da milimetre cinsinden adım belirlenir.
3. Diş açısı: BSP ailesi 55° Whitworth profiline, NPT, UNF ve metrik dişler 60° profile sahiptir. Aynı adımdaki BSP ve NPT dişini ayıran temel fark profil açısıdır.
4. Konik mi, paralel mi: Dişin başında ve sonunda ölçülen çap farklıysa diş koniktir (BSPT veya NPT, 1:16 konik). Paralel dişte çap boy boyunca aynıdır.
5. Sızdırmazlık yüzeyi: JIC'te 37° konik oturma, DIN 2353/ISO 8434-1 bağlantılarda 24° koni, ORFS'te O-ring kanallı düz alın, paralel dişli portlarda conta yüzeyi aranır.

Doğru eşleştirme

Standart tespit edildikten sonra karşı parça aynı standarttan seçilir. İki farklı standardın buluşması gerekiyorsa, örneğin BSP portlu bir pompaya JIC uçlu bir hortum bağlanacaksa, zorlama yerine uygun geçiş adaptörü kullanılır. Katalogda bulunmayan geçişler numune veya teknik resme göre özel olarak imal edilebilir.

Sızdırmazlık yöntemi seçimi

O-ring

ORFS bağlantılarda O-ring, alın yüzeyindeki kanala oturur ve karşı parçanın düz alnına bastırılarak sızdırmazlık sağlar. SAE O-ring bosslu (ORB) bağlantılarda ise dişin bittiği boyun kısmına oturur ve port ağzındaki pahla sıkışır. O-ring malzemesi akışkan ve sıcaklıkla uyumlu olmalıdır.

Bonded seal

Metal bir rondela ve iç çapına vulkanize edilmiş kauçuk halkadan oluşur; BSPP ve metrik gibi paralel dişli portlarda alın yüzeyinde sızdırmazlık sağlar. Port yüzeyinin düz, temiz ve çiziksiz olması gerekir.

Konik yüzey

JIC 37° ve 24° konik bağlantılarda sızdırmazlık metal-metal temasla sağlanır. Konik yüzeydeki darbe veya çizik doğrudan bir kaçak yoludur; bu yüzeylere sızdırmazlık bandı sarılmaz.

Diş sızdırmazlığı

BSPT ve NPT konik dişlerde sızdırmazlık, dişlerin birbirine kama gibi sıkışması ve uygun diş sızdırmazlık malzemesiyle sağlanır. Sızdırmazlık malzemesinin sisteme karışmaması için ilk bir iki diş boş bırakılır. Paralel dişte bu yöntem güvenilir sızdırmazlık vermez.

Montaj önerileri

• Conta yüzeyleri temiz tutulmalı, bağlantı eksenleri zorlanmamalıdır.
• Paslanmaz dişlerde uygun montaj pastası sıkışma (galling) riskini azaltabilir.
• Uygun sıkma yöntemi kullanılmalıdır; fazla sıkma koniği ve dişi bozar, az sıkma kaçağa yol açar.
• Hortum bağlantılarında bükülme yarıçapı ve burulma kontrol edilmelidir.
• İlk devreye alma sonrasında kontrollü bir kaçak kontrolü yapılmalıdır.

Uzaktan ön tespit: ne göndermelisiniz?

Parçanın farklı açılardan net fotoğrafları, kumpasla ölçülmüş dış çap (kumpas fotoğrafta okunabiliyorsa daha iyi), varsa diş tarağıyla ölçülen adım ve parçanın takıldığı ekipmanın marka ve modeli. Bu bilgilerle çoğu bağlantı için ön tespit yapılabilir; kesin tespit gerekiyorsa numune Tuzla/İstanbul'a gönderilebilir.

Sektörlere göre uygulamalar

Farklı menşeli ekipmanların bir arada çalıştığı her tesiste bu tespit ihtiyacı doğar: gemi ve tersanelerde yurt dışı menşeli güverte ve dümen ekipmanları, açık deniz tesislerinde karışık standartlı hidrolik hatlar, haddehane ve karton fabrikalarında eski ve yeni makinelerin bir arada kullanıldığı hatlar; savunma, havacılık, kimya, gıda ve yangın söndürme sistemlerinde doğru bağlantı seçimi.

Tespitten tedarike

Tespit edilen parça stoktaysa ortalama 1-3 iş günü içinde sevke hazırlanır. Stokta olmayan standart parçalar ortalama 5-10 iş günü, özel geçiş adaptörleri teknik onay sonrası ortalama 10-20 iş günü içinde planlanır.