Πίνακας σπειρωμάτων NPT

Το NPT (National Pipe Taper) είναι το αμερικανικό κωνικό σπείρωμα σωλήνα που ορίζεται στο ASME B1.20.1: γωνία προφίλ 60°, κωνικότητα 1:16, επίπεδες κορυφές και πυθμένες. Η έκδοση Dryseal, NPTF, ορίζεται στο ASME B1.20.3 και έχει τα ίδια TPI και τις ίδιες διαμέτρους. Ο πίνακας δίνει για τα μεγέθη από 1/8" έως 2" τον αριθμό σπειρών ανά ίντσα, το βήμα, την εξωτερική διάμετρο σωλήνα, την αντιστοιχία DN και το κατά προσέγγιση τρυπάνι κολαούζου.

Πώς διαβάζεται ο πίνακας;

• Το ονομαστικό μέγεθος (NPS) είναι μέγεθος σωλήνα. Η ονομασία γράφεται «1/2-14 NPT»: ονομαστικό μέγεθος 1/2", 14 σπείρες ανά ίντσα.
• Η εξωτερική διάμετρος σωλήνα δεν είναι η τιμή που μετράει το παχύμετρο. Επειδή το κωνικό σπείρωμα στενεύει προς το άκρο, η μετρούμενη διάμετρος είναι μικρότερη: στο 1/2" NPT η εξωτερική διάμετρος σωλήνα είναι 21,336 mm και η τυπική μέτρηση στην 4η–5η σπείρα 21,14 mm.
• Η αντιστοιχία DN αφορά σωλήνες (1/2" = DN 15). Στα υδραυλικά μαρκούτσια το DN ορίζεται διαφορετικά· το μαρκούτσι 1/2" γράφεται DN12.
• Το τρυπάνι κολαούζου είναι κατά προσέγγιση τιμή για οπή χωρίς γλύφανο· αν χρησιμοποιείται κωνικό γλύφανο, επιλέγεται μικρότερο τρυπάνι.

Διαφορά NPT και NPTF

Στο NPT ανάμεσα στις πλευρές των σπειρών μένει ένα σπειροειδές κανάλι διαρροής· για τη στεγανοποίηση είναι υποχρεωτική η ταινία PTFE ή το υγρό στεγανωτικό σπειρωμάτων. Στο NPTF τα ύψη κορυφών και πυθμένων είναι ρυθμισμένα ώστε να εισχωρούν το ένα στο άλλο κατά τη σύσφιξη, με σκοπό το κανάλι αυτό να κλείνει με επαφή μετάλλου. Τα δύο σπειρώματα βιδώνουν μηχανικά μεταξύ τους, αλλά σε μικτό ζεύγος η εγγύηση ξηρής στεγανοποίησης του NPTF δεν ισχύει.

Μην το μπερδεύετε με το NPSM

Το NPSM έχει το ίδιο TPI, αλλά είναι παράλληλο μηχανικό σπείρωμα σωλήνα. Το σπείρωμα δεν στεγανοποιεί· η στεγανοποίηση γίνεται στην επιφάνεια έδρασης κώνου 30° και το συναντάμε σε άκρα με περιστρεφόμενο παξιμάδι. Αν η διάμετρος δεν αλλάζει κατά μήκος των σπειρών, πρόκειται για NPSM· αν μικραίνει προς το άκρο, για NPT.

Συμβουλές μέτρησης

Επιβεβαιώστε την κωνικότητα μετρώντας τη διάμετρο στην πρώτη, την τέταρτη και την τελευταία πλήρη σπείρα· κωνικότητα 1:16 σημαίνει μεταβολή της διαμέτρου κατά 62,5 mm ανά μέτρο. Μετρήστε τη διάμετρο στην 4η–5η πλήρη σπείρα και συγκρίνετέ τη με την τυπική μέτρηση του πίνακα. Βρείτε το βήμα με σπειρόμετρο: το 1/8" έχει 27 TPI· τα 1/4" και 3/8" 18 TPI· τα 1/2" και 3/4" 14 TPI· από 1" έως 2" 11,5 TPI.

Σπειρώματα που μπερδεύονται συχνά

• 1/2" και 3/4" NPT με BSPT: Ίδιο 14 TPI· ξεχωρίζουν από το προφίλ 60° / 55° και το σχήμα της κορυφής.
• 1/4-18 NPT με 9/16-18 UNF: Ίδιο 18 TPI· διάμετροι 13,716 και 14,288 mm. Το NPT είναι κωνικό, το UNF παράλληλο.
• 1/4-18 NPT με M14×1,5 και 1/8-27 NPT με M10×1: Η διαφορά διαμέτρου είναι κάτω από 0,3 mm· τα ξεχωρίζουν το βήμα και η κωνικότητα.
• 1-11,5 NPT με 1-5/16-12 UN: Διάμετροι 33,401 και 33,338 mm· διαφορά βήματος 4,3%. Ο έλεγχος με σπειρόμετρο και η μέτρηση κωνικότητας πρέπει να γίνονται μαζί.

Σε ανοξείδωτα ρακόρ NPT

Τα κωνικά σπειρώματα κάθονται λίγο βαθύτερα σε κάθε σύσφιξη και παραμορφώνονται εν μέρει κατά το σφίξιμο· σε σημεία που λύνονται και δένονται συχνά ταιριάζει καλύτερα σύνδεση με παράλληλο σπείρωμα και O-ring. Στα σπειρώματα AISI 316/316L, λόγω του κινδύνου ψυχροσυγκόλλησης (galling), χρησιμοποιήστε στεγανωτικό συμβατό με ανοξείδωτο και μη σφίγγετε υπερβολικά το σπείρωμα.